Engelen als breed inzetbare hemelingen

Op donderdag 18 december liep kerkgebouw De Swaen vol voor een lezing van Ben Visser over zijn fascinatie voor engelen en hoe deze wezens tussen hemel en aarde hun weg vonden naar de beeldende kunst. Hij illustreerde zijn verhalen met voorbeelden uit de Griekse en Romeinse tijd, de middeleeuwen, de renaissance, de barok en latere stromingen. Rode serafijnen kwamen voorbij, en blauwe cherubijnen. Evenals vele gedaanten van de aartsengel Gabriël als boodschapper van God en van de aartsengel Michaël als de strijder die vooropgaat in het gevecht tegen het kwaad. En wist u, vroeg Ben, dat engelen in de Bijbel nog geen vleugels hadden? Pas na de vierde eeuw na Christus duiken in het Christendom de eerste voorbeelden op van engelen met vleugels, ongetwijfeld naar voorbeeld van de Griekse oudheid waar gevleugelde godheden heel gebruikelijk waren. Ben eindigde zijn lezing met voorbeelden van eroten: gevleugelde goden en halfgoden uit de Griekse en Romeinse mythologie die werden geassocieerd met liefde en hartstocht. Met als bekendste voorbeeld Eros, ook bekend als Cupido. Deze voorlopers van de engelen hebben door de eeuwen heen altijd hun populariteit behouden, getuige ook de manier waarop antieke afbeeldingen van eroten worden gebruikt in reclames voor deodorant.

De lezing:

We houden allemaal van engelen. Gelovigen maar ook, zij het een beetje heimelijk, de meest verstokte atheïsten. Door alle eeuwen heen voldoen ze aan onze behoefte aan het irrationele, aan het meer dan materiële.

Engelen doen zich voor in allerlei gedaanten en zijn goed voor allerlei functies. Het zijn breed inzetbare hemelingen. Ze treden op als boodschappers, als bemiddelaars tussen hemel en aarde. Ze beschermen als engelbewaarder 24 uur per dag mensen op hun hachelijke levenspad. Ze begeleiden de zielen van de doden naar de hemel. Weer anderen strijden als ware militairen tegen Gods grote concurrent, Satan. Ze treuren vakkundig en vertroostend mee bij sterfgevallen.

We hebben hen lief in de gedaante van kartonnen kerstengelen met de nodige glitter en we huiveren gepast bij de monumentale engelen van brons of marmer op onze dodenakkers.

In deze lezing laat Ben Visser aan de hand van vele beelden, mozaïeken, fresco’s en schilderijen hun aan ons toegewijde activiteiten zien. Aan bod komen ook hun wellicht raadselachtige gender en hun relatie met de Grieks-Romeinse wereld.
Maar bovenal hoopt Ben dat de bezoekers geraakt zullen worden door de schoonheid van al die kunstwerken. Een schoonheid die we te danken hebben aan dit hemelse, stralende volkje. En niet alleen in kathedralen maar ook, wel zo gezellig, bij onze kerstboom en kerststal.